ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

11 Ιανουαρίου 2023

Σχετικά με τα κλεμένα γλυπτά από τον Παρθενώνα

11 Ιανουαρίου 2023

 

Τις τελευταίες ημέρες παρακολουθούμε ένα ακόμη επεισόδιο της πολιτικής φαρσοκωμωδίας για την επιστροφή των «μαρμάρων». Όπως και σε πλείστες άλλες περιπτώσεις στο παρελθόν, η αναζωπύρωση του ζητήματος, δεν οφείλεται σε κάποια σταθερή στρατηγική γραμμή του κράτους, αλλά στην χρηστική του αξία, ως προεκλογικό σύνθημα, που όπως πολλά αντίστοιχα στο παρελθόν (ας θυμηθούμε μόνο την σχετικά πρόσφατη περίπτωση του τύμβου Καστά) στοχεύει στην ενεργοποίηση των εξαρτημένων αντανακλαστικών και του πατριωτικού αισθήματος μεγάλης μερίδας των νεοελλήνων που διακαώς επιθυμούν την επιστροφή των «κλεμμένων μαρμάρων» των προγόνων τους, χωρίς βέβαια και οι ίδιοι να είναι σίγουροι γιατί, πέρα από την γενική εικόνα των επιγόνων που έχουν καλλιεργήσει για τον εαυτό τους. Γι’ αυτό εξάλλου και κατά καιρούς, το ίδιο ζήτημα αναδύεται, την μία με την δήθεν συμβολή διασημοτήτων, όπως η πρώην σύζυγος γνωστού Χολιγουντιανού σταρ, την άλλη με κρυφές, «ανεπίσημες» συνομιλίες κ.ο.κ, δηλαδή με μη ενδεδειγμένους τρόπους για ένα τόσο σοβαρό θέμα. Προφανώς η κοινή συνισταμένη όλων αυτών των «προσπαθειών» δεν είναι το ζητούμενο θετικό αποτέλεσμα αλλά η μιντιακή χρήση του θέματος για εφήμερους πολιτικούς λόγους.

 

Ακριβώς επειδή το ζήτημα αναδεικνύεται με όρους πολιτικού καιροσκοπισμού και σκοπιμότητας, παρατηρούμε στις όποιες συζητήσεις να κυριαρχούν οι γνωστές ρητορικές, περί παγκόσμιου μνημείου και Ουνέσκο, περί ιστορικότητας (Ο Ε. Βενιζέλος μάλιστα σε πρόσφατο άρθρο γνώμης σε εφημερίδα έγραψε «Ο Παρθενώνας ανήκει ευτυχώς στον μακρύ ιστορικό χρόνο», ενώ από πίσω κυριαρχούν τα οικονομικά συμφέροντα (π.χ. τουριστική προσέλευση στο Βρετανικό μουσείο, που η αξία του ως μουσείο έγκειται εξ’ ολοκλήρου στα «κλεμμένα»), τα νομικά προβλήματα (περί κυριότητας, δικαιώματος παράνομης κατακράτησης, τι συμβαίνει με τα αντικείμενα που πάρθηκαν προ δημιουργίας των σύγχρονων κρατών κτλ.), και τέλος, σίγουρα ζητήματα ιδεολογίας αφού και οι αρχικές πράξεις αφαίρεσης αρχαιολογικών ευρημάτων από τον τόπο τους αλλά και η ίδια η δημιουργία πολυσυλλεκτικών υπερ-μουσείων όπως το Βρετανικό ή το Λούβρο, εντάσσονται και δικαιολογούνται μόνο στο πλαίσιο της αποικιοκρατίας των μεγάλων δυνάμεων και στην εφαρμοσμένη «λογική» του Διαφωτισμού της εποχής που επέτρεψε τον διαχωρισμό των τότε ανθρώπων σε δυτικούς «πολιτισμένους» που οφείλουν να συγκεντρώσουν την διάσπαρτη γνώση και σε άγριους (π.χ. Αφρικανούς, Ιθαγενείς άλλων Ηπείρων κτλ.) ή ημιάγριους (π.χ. κάτοικους οθωμανικής αυτοκρατορίας) οι οποίοι λόγω θέσης δεν μπορούν να έχουν κανένα δικαίωμα πάνω στα τεχνουργήματα, αρχιτεκτονήματα και γενικότερα ευρήματα του τόπου τους.

 

Ακριβώς επειδή αυτές οι λογικές δεν έχουν παντελώς εκλείψει, επειδή το εγχώριο πολιτικό προσωπικό σε μεγάλο βαθμό συμπεριφέρεται εξίσου «αποικιοκρατικά» στους υπολοίπους πολίτες της χώρας (βλ. περιπτώσεις εμπλοκής «επιφανών» προσώπων και πολιτικών σε υποθέσεις αρχαιοκαπηλίας), κανείς δεν απορεί που τόσα χρόνια, παρά τις όποιες προεκλογικές ρητορικές ουσιαστικά δεν αλλάζει τίποτα. Όχι μόνο αυτό αλλά ακόμα και τώρα οι εξουσιαστικοί μηχανισμοί, αναδεικνύουν το θέμα πάντα μέσα από οπτικές που λειτουργούν υπέρ των παραπάνω λογικών, για παράδειγμα η επιμονή των εγχώριων μέσων (αλλά και πολιτικών ή σχετικών προσώπων, π.χ. το «Υπάρχουν διάφοροι συνδυασμοί του μακροχρόνιου δανεισμού που μπορούν να αξιοποιηθούν. Είναι μια από τις λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν υπό προϋποθέσεις, …» από «επίτιμη γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς») να αναπαράγουν σχετικές ειδήσεις με αναφορές στα περί «δανεισμού», πράγμα που αφενός θα μπορούσε να ανήκει μόνο στην ρητορική των αντιπάλων στο θέμα, Βρετανών και αφετέρου ουδέποτε επισήμως έχει υποστηριχτεί από το νεοελληνικό κράτος, οπότε δεν θα έπρεπε να υπάρχει καν σαν συζήτηση.

 

Στην χώρα που η Υπ. Πολιτισμού με νομοθέτημα λίγο πολύ βάζει τις βάσεις για την νομιμοποίηση παράνομων αρχαιολογικών συλλογών και ξέπλυμα κυκλωμάτων (σκάνδαλο Στέρν 1 και σκάνδαλο Στέρν 2), εξουσιαστές όπως οι εκπρόσωποι των χριστιανικών εκκλησιών κάνουν «δημόσιες σχέσεις» ανταλλάσσοντας αρχαιολογικά ευρήματα και το κράτος επισήμως αδυνατεί να διαχειριστεί αυτά που ήδη κατέχει (κλειστά μουσεία, προβλήματα σε αρχαιολογικούς χώρους κτλ.), οι κρυφές συναντήσεις του Πρωθυπουργού για το ζήτημα, οι ειδήσεις των ΜΜΕ, η Ουνέσκο της αντιπολίτευσης ή το «ευτυχώς» του Βενιζέλου είναι ίσως τα λιγότερο σημαντικά.

 

Ίσως, όμως να είναι και τα μείζονα αν θέλουμε να δούμε επιτέλους την ουσία του προβλήματος καθώς ο κοινός παρανομαστής των ελαχίστων και τυχαίων αυτών παραδειγμάτων είναι η απόσταση που έχουν από αυτή την ουσία στην οποία αναφερόμαστε. Και αυτό γιατί όλοι αυτοί βλέπουν το ζήτημα από μια διαχειριστική στην καλύτερη, χρησιμοθηρική στην χειρότερη, πλευρά με μόνο επιχείρημα την υποτιθέμενη «κληρονομιά» και αδυνατούν να το δουν ως θα όφειλαν δηλαδή ως Έλληνες.

 

Γιατί αν αυτό το κράτος και οι πολίτες του ένοιωθαν σαν πραγματικοί κληρονόμοι τότε εθνικός στόχος όλων θα ήταν η πλήρης ανακατασκευή της Ακρόπολης και άλλων σημαντικών αρχαιολογικών τόπων, ανεξάρτητα αν αυτό θα γίνονταν με τα αρχικά υλικά ή με νεότερα, ασχέτως αν παράλληλα θα διατηρούσαμε και όλα τα ευρήματα σε μουσεία για την διατήρηση της ιστορικής γνώσης.

 

Αν ήταν πραγματικοί κληρονόμοι τότε οι χώροι αυτοί θα παρέμεναν στην πράξη ιεροί και λατρευτικοί και όχι «ιεροί» μόνο κατ’ όνομα, χωρίς καμιά περαιτέρω σύνδεση της λέξης αυτής με την ουσία που φέρει. Και φυσικά αν αυτοί οι χώροι ήταν όντως ιεροί για το νεοελληνικό κράτος και τους πολίτες του, τότε αφενός οι προσπάθειες για την επιστροφή των «μαρμάρων» δεν θα ήταν απλά για λόγους πολιτικού μάρκετινγκ, ούτε πρόσφορο θέμα για τάισμα σανού σε ένα αποξενωμένο σε κάθε επίπεδο από την κληρονομιά του «πατριωτικό» κοινό.

 

Και φυσικά απέναντι σε μια τέτοια δυναμική κανένα αποικιοκρατικό απολειφάδι δεν θα μπορούσε να σταθεί για πολύ. Οπότε ας αφήσουν οι πολιτικοί τις περί επιστροφής των μαρμάρων ανέξοδες ρητορικές τους και οι ψηφοφόροι τους την κατανάλωση του πατριωτικού σανού και καλύτερα ας ανέβουν μέχρι εκεί και να αναζητήσουν την φιλία των Θεών της Πόλεως, ας τους αποδεχθούν πρώτα ως πραγματικοί κληρονόμοι αντί να συμπεριφέρονται σε αυτούς που ήδη το κάνουν ως επίγονοι αποικιοκρατών και τα υπόλοιπα θα έρθουν.

 

Συν θεοίς ουδέν απορήσωμεν όπως έγραψε και ο Ξενοφών.